آستارا اگرچه بیشتر به خاطر بازارهای ارزان قیمتش شهرت پیدا کرده، اما اگر اهل گشت و گذار در طبیعت باشید می توانیدروی این بندر مرزی به عنوان یکی از بکرترین مقاصد طبیعت گردی تان حساب باز کنید. آستارا با لوندویل و آبشار لاتون و روستاهای بکر و دست نخورده ای که دارد، میزبان خوبی برای یک سفر متفاوت و یک تجربه منحصر به فرد خواهد بود!

آبشار لاتون را باید در 15 کیلومتری جنوب شهرستان آستارا، شهر لوندویل و در روستای کوته کومه ببینید. آبشاری که با ارتفاع 105متری اش لقب بلندترین آبشار استان گیلان را یدک می کشد.

از لوند ویل یك راه فرعی آسفالته به طرف روستای كوتهكومه وجود دارد كه بعد از یك ربع شما را به این روستا می رساند. اما از آن به بعد باید به پاهایتان اتکا کنید تا بعد از سه ساعت پیاده روی از میان جنگل ها، صدای آبشار را بشنوید. در حقیقت فاصله از روستای کوته کومه تا آبشار حدود 6کیلومتر است که در زمان طی این مسیر، ارتفاع به طور تدریجی 750 متر افزایش پیدا می کند.

 در این مسیر، باید از تپه ها و آبشارهای کوچکی بگذرید که عبور از آنها نیاز به آمادگی بدنی کافی دارد. بنابراین توصیه می کنیم چند بار در مسیر توقف کرده و تجدید قوا کنید. در مسیر صعودتان به یک روستای قدیمی متروکه هم برمی خورید که آسیو شوان نام دارد. آسیو در زبان تالشی به معنی آسیاب و شوان به معنی کنار رودخانه است.

به 500متری آبشار لاتون که برسید، اولیه نشانه های آن را به چشم خواهید دید. در حاشیه این آبشار جنگلی از درختان آلو، گلابی، گردو، فندق و سیب وحشی وجود دارد که در 9 ماه اول سال، سرسبز و پربار و دیدنی هستند.

آبشار لاتون از دامنههای شرقی کوه اسپیناس سرچشمه می گیرد و به رود خانه 17 کیلومتری لوندویل می رسد. این رودخانه به سمت کوته کومه و لوندویل حرکت کرده و در پایان وارد دریای خزر میشود.

بهترین فصل سفر به آبشار لاتون اوایل بهار یا اواخر زمستان است که آب و هوای منطقه معتدل بوده و رطوبت کمتر اذیتتان خواهد کرد. با این حال، توصیه می کنیم این مسیر را حتما با یک گروه حرفه ای طبیعت گردی یا کوهنوردی طی کنید تا دچار مشکلات پیش بینی نشده نشوید.

 
اگر گذارتان به این آبشار افتاد، می توانید سری هم به قلعه لاتون و قله اسپیناس بزنید. البته به شرطی که اهل کوهنوردی باشید و آمادگی بدنی کافی برای این کار داشته باشید. در نزدیکی آبشار لاتون پارکینگ، بوفه، سرویس بهداشتی، آبگرم معدنی و اتاق های کرایه ای هم وجود دارد که می توانید از آنها برای یک اقامت کوتاه استفاده کنید.

در جنوبی ترین نقطه این سرزمین، جزیره ای کوچک و زیبا خودنمایی می کند که «هنگام» نام دارد. جزیره ای مرجانی که در جنوب جزیره قشم واقع شده و با آبادیهای کوچک و وسعتی حدود 50 کیلومتر مربع یکی از دیدنی ترین جاذبه های طبیعی قشم به شمار می رود.

 این جزیره که 33.6 کیلومتر مربع مساحت دارد، به شکل مخروط ناقصی دیده می شود که در کرانههای جنوبی جزیره قشم قرار گرفته است. از بندرعباس باید حدود 80کیلومتر با قایق دور شوید تا به جزیره هنگام برسید. یعنی جایی در حدود 60کیلومتری قشم.

تمام سطح جزیره هنگام را ارتفاعات پست آهکی پر کرده اند که بلندترین نقطه آن کوه ناکس با 106 متر ارتفاع است. این جزیره پر از معادن نمک و خاک و سرب است اما هیچ کدام از 103خانوار آن جز ماهیگیری شغل دیگری ندارند. مگر آن دسته از بومیانی که در فصل سفر مردم به این منطقه، به آنها سرویس های اقامتی و پذیرایی می دهند.

دلفین های بازیگوش

اگر گذارتان به جزیره دنج و دیدنی هنگام بیفتد، می توانید دلفین های بازیگوشی را ببینید که ساعت ها شما را سرگرم می کنند. به جز این دلفین ها، کروکودیل هایی که در چند سال گذشته در جزیره هنگام پرورش داده می شوند هم از دیدنی های این جزیره به شمار می روند. هنگام اولین مزرعه پرورش کروکودیل کشور است که ایران را تبدیل به یکی از 50کشور پرورش دهنده این حیوان کرده است.

یکی دیگر از نقاط دیدنی این جزیره تأسیسات بندری انگلیسیها است. صید کوسه در اطراف جزیره هم چیزیست که نباید تماشای آن را از دست بدهید و شنا و غواصی در سواحل جزیره، تماشای سواحل زیبای صخرهای و شنی، آکواریومهای طبیعی و آهوهای بومی این منطقه فعالیت هایی هستند که هر گردشگری باید آنها را در سفر به هنگام تجربه کند.

 در جزیره هنگام درختی به نام انجیر معابد وجود دارد که البته نه به بزرگی درخت معروف قشم است و نه به مشهوری آن اما دیدن این درخت و شنیدن افسانه هایی که درباره آن می گویند، خالی از لطف نیست.

 در هنگام صحنه های زیبایی از شکل و شمایل صخره ها به چشم می خورد و اگر خوب بگردید، چند قبر از خارجی هایی که در این جزیره به خاک سپرده شده اند هم پیدا خواهید کرد!

دور جزیره در یک روز

شما در جزیره هنگام می توانید قایق اجاره کنید و دور و اطراف جزیره را تماشا کنید. علاوه بر این، بومیان منطقه هم حاضرند در نقش راهنمای تور حاضر شوند و جزیره را به شما نشان بدهند. در این قایق سواری اگر دریا موج نداشته باشد، شانس دیدار دلفین ها و مسابقه دادن با آنها را هم خواهید داشت. البته به هیچ عنوان نباید امیدی به برنده شدن از این دلفین های بازیگوش تند و تیز داشته باشید!

دیدار پرندگان دریایی و صحنه های شکار ماهی توسط آنها از جلوه های دیداری این سفر کوچک دریایی است. علاوه بر این ها، یک نوع لاک پشت به نام لاک پشت پوزه عقابی که در معرض خطر انقراض است، در همین حوالی زندگی می کند که برای تخم گذاری به سواحل هنگام و قشم می آیند.

تا چند وقت پیش، بومی ها از ارزش این نوع لاک پشت خبر نداشتند و تخم آن ها را یا برای فروش به کشورهای عربی می فرستادند و یا اینکه آن ها را به مصرف خوراکی می رساندند. اما این روزها با آموزش هایی که دیده اند، حافظ لاک پشت ها و تخم آن ها هستند و می توانند گوشه هایی از زندگی، تخم گذاری و تولد این لاک پشت ها را به شما نشان دهند.

برای رفتن به جزیره هنگام باید از راه کناره جنوبی جزیره قشم به سمت روستای شیب دراز رفت و از آن جا قایق ها به صورت دربست شما را به گشت دور و داخل جزیره می برند.

کمتر کسی پیدا می شود که از جاذبه های تاریخی یزد شنیده باشد و نام طاق شاه عباسی به گوشش نخورده باشد. بنایی که شاید دیدنی ترین اثر تاریخی طبس به شمار بیاید و یکی از جاذبه های فراموش نشدنی استان یزد که چندین لقب تکرار نشدنی را همراه خود دارد.

 طاق شاه عباسی پر رکوردترین بنای تاریخی ایران است! سدی با 60متر ارتفاع که نه تنها لقب قدیمیترین و بزرگترین سد قوسی جهان را با خود یدک می کشد، بلکه به مدت 550 سال هم به عنوان بلندترین سد در جهان شناخته می شد. اما سد شاه عباسی یک لقب دیگر هم دارد که هنوز هیچ سدی موفق به تصاحب آن نشده است: نازکترین سد جهان که به خاطر عرض تاج یک متری اش به این نام شناخته می شود.

 برای دیدن طاق شاه عباسی که به سد شاه عباسی هم معروف است، باید به روستای 700 ساله خرو و در فاصله u202a27u202c کیلومتری شهر طبس سفر کنید. جایی در نزدیکی چشمه آب گرم مرتضی علی (ع) که قبلا درباره اش مفصل نوشته ایم.

بالاتر از این چشمه، دره تنگی وجود دارد که در آن طاق شاه عباسی بنا شده است. قدمت این طاق را به دوره صفویه نسبت می دهند و معتقدند که سنگ نگارههای بزکوهی که بر آن حک شده اند، نمادی از درخواست فراوانی آب، زایندگی و فراوانی نعمت است. عده ای هم این بزها را نمادی از فرشتگانی می دانند که برای نگهبانی آب، افزایش و فراوانی نعمت بر دیوارههای طاق دعا می کنند.

 اگر گذارتان به طبس و روستای خرو افتاد، بعد از تماشای این سد جالب و شگفت انگیز حتما سری هم به چشمه دیدنی مرتضی علی بزنید که برگ های جدیدی برای غافلگیری شما رو خواهد کرد!

 این چشمه در آن واحد دو بخش سرد و گرم دارد که به موازات یکدیگر جریان پیدا می کنند. به این معنی که یک سمت چشمه سرد و سمت دیگر آن گرم است و شما با قدم زدن در آن می توانید یک پای خود را در آب سرد چشمه فرو کنید و پای دیگرتان را در آب گرم آن!

دلیل این اتفاق آن است که آب گرم چشمه از دیواره سمت راست به داخل رودخانه می ریزد و همین، اختلاف دمایی را در چشمه ایجاد می کند که گاهی به 10درجه هم می رسد! غلظت بیشتر آب گرم و تفاوت ساختاری آن با آب سرد جاری در كف رودخانه باعث میشود که این آب ها تا مسافت حدود سیصد متری بستر رودخانه هم پیش بروند در حالی که به طور کامل با هم مخلوط نشده اند و در بستر رودخانه قابل تفکیک هستند! به این ترتیب می بینید که در یك طرف رودخانه آب سرد و در طرف دیگر آب گرم جریان دارد.

 برای رسیدن به آبگرم مرتضی علی باید از شهر طبس بگذرید و بعد، حدود پنج كیلومتر را با پای پیاده طی کنید كه بیشتر این مسیر از داخل آب می گذرد. در طول راه، دیوارههای بلند دره مانندی در دو طرف همراهی تان می کنند که روی آنها حفرههای کوچک و بزرگ با نظم خاصی قرار گرفته اند. بعضی از این حفره ها، چشمه های جوشان آب هستند که بزرگترین شان به حمام مرتضی علی معروف شده است.

آبشار شوی یا تله زنگ Shevi (Taleh zang) را شاید بتوان زیباترین آبشار ایران لقب داد. این آبشار از نظر موقعیت جغرافیایی از توابع شهرستان دزفول و استان خوزستان است. هرچند مردم لرستان این آبشار را متعلق به خودشان میدانند و با توجه به مسیری که برای رسیدن به آبشار طی میشود تاحدودی هم حق دارند.

گزارش دقیقی از ابعاد آبشار منتشر نشده است اما به نظر میرسد ارتفاع آبشار از سرچشمه تا رودخانه حدود 80 متر و عرض آبشار حدود 70 متر باشد. حجم آب خروجی آبشار در فصول مختلف سال متفاوت است و در فصل بهار به حداکثر خود میرسد.

در دامنه کوه و خروجی آبشار غاری وجود دارد که طول آن نامشخص است. افراد محلی میگویند که این غار کیلومترها طول دارد. هرچند اکیداً توصیه میشود بدون ابزار و ادوات غارنوردی و آشنایی به اصول آن وارد غار نشوید. مبداء خروجی آب از کوه، سراشیبیِ مرطوب و خطرناکی دارد. چندین مورد سقوط منجر به فوت در این قسمت گزارش شده است. در بدنه آبشار نیز خروجیهای متعددی وجود دارد که آب با فشار از آنها خارج میشود.

 در پایین بخش عمودی آبشار، آب بصورت پله پله تا کف رودخانه جریان دارد. این بخش پوشیده از خزه است. برای رسیدن به زیر آبشار لازم است دو بار از عرض رودخانه عبور کنید. اگر وقت کافی دارید، برای دقایقی هم شده به زیر آبشار بروید. لذتِ رسیدن به زیر آبشار، صدای مهیب آبی که از بالای سر روی شما میریزد، وزش باد و مناظر زیبای روبرو دریچه جدیدی از لذت طبیعت گردی را به روی شما باز خواهد کرد. برای اینکار حتماً با افراد باتجربه همراه شوید.

حدود 40 دقیقه بالاتر از آبشار اول، آبشار دیگری قرار دارد که به آبشار دوم شوی معروف است. میزان آب این آبشار نیز بسیار متغیر است. نزدیک آین آبشار حوضچههای متعددی برای آبتنی وجود دارد. در کنار آبشار دوم (در مواقع کم آبی ) جا برای اطراق وجود دارد.

آبشار شوی فوق العاده زیباست اما آنچه این سفر را برای شما دلپذیرتر و به یادماندنیتر میکند سختی و مشکلات راه است. اگر قصد سفر به آبشار را دارید پیشاپیش خود را برای یک سفر چندروزه با مسائل شیرین و تلخ پیش بینی نشده آمده کنید.

نحوه دسترسی

تنها راه منطقی دسترسی به آبشار شوی فعلاً فقط مسیر ریلی است. برای رسیدن به آبشار لازم است ابتدا به ایستگاه تله زنگ در مسیر دورود – اندیمشک بروید. این مسیر همان خط آهنی است که خرمشهر و اهواز را به تهران متصل میکند و در دهه 1310 ساخته شده است. به خاطر داشته باشید که ایستگاه تله زنگ یک ایستگاه فرعی است و فقط قطار محلی و قطار عادی در این ایستگاه توقف میکنند.

اگر از تهران قصد سفر به آبشار را دارید میتوانید قطار عادی تهران – اهواز را سوار شوید و حدود سه ساعت پس از عبور از دورود به ایستگاه تله زنگ خواهید رسید. یک امکان دیگر این است که از شهرستان دورود ( واقع در استان لرستان ) قطار محلی سوار شده و به تله زنگ بروید. این قطار در نوع خودش دیدنی است. در طول مسیر هرجا که مسافر در کنار خط آهن ایستاده باشد توقف میکند. چرا که تنها راه ارتباطی یا بهتر است بگویم بهترین راه ارتباطی مردم در بسیاری از این مناطق خط آهنی است که عبور میکند. قطار محلی که ساعت دو بعد از ظهر از دورود به سمت اندیمشک حرکت میکند پس از طی حدود چهار ساعت به ایستگاه تله زنگ میرسد.

 قبل از رسیدن به تله زنگ در ایستگاههای متعددی توقف میکند که مهمترین آنها ایستگاههای بیشه، سپید دشت، چم سنگر، کشور، تنگ هفت و تنگ پنج است. این مسیر خصوصاً در فصل بهار فوق العاده زیباست. وقتی به سمت جنوب میروید ارتفاعات معروف اشترانکوه را در سمت چپ خود خواهید دید. تونلهای طویل و متعدد از خصوصیت دیگر این مسیر است. توصیه میشود مقدار زیادی از وقت خود را در کنار پنجره قطار بگذرانید. برای آنهایی که این مسیر را در روز طی نکرده اند، طبیعت زیبا و پرصلابت زاگرس به یاد ماندنی است.

قطار در کنار رودخانه خروشان سزار به جنوب میرود و سزار هر چه بیشتر میرود پرآبتر و سهمگینتر میشود. چرا که از هر دره، چشمه، رودخانه یا آبشاری به سزار افزوده میشود. به خاطر دارم که دو ماجراجوی اروپایی طول رودخانه سزار را تا دریاچه سد دز قایقرانی کردند. پلهای متعدد از دیگر خصوصیات این مسیر است.

ایستگاه تله زنگ امکانات قابل توجهی ندارد. اگر دیرهنگام به ایستگاه رسیدید، توصیه میشود شب را در مسجد ایستگاه اطراق کنید. (مراقب اثاثیه خود باشید.) اگر زمان برای حرکت مناسب است، میتوانید به سمت آبشار حرکت کنید. برای رسیدن به آبشار لازم است از رودخانه سزار عبور کنید. برای اینکار مجبور هستید حدود یک کیلومتر از مسیر راه آهن را برگردید. اکیداً توصیه میشود از داخل تونل عبور نکنید، چرا که هز لحظه ممکن است قطار سر برسد.

 برای عبور از روی پل معروف تله زنگ نیز مراقب عبور قطار باشید. بخش معلق پل خطر سقوط دارد. اگر مسیر پاخورده را در پیش گیرید، حدود سه ساعت طول خواهد کشید تا به روستای سرسبز شوی برسید. از اینجا دو روش برای رسیدن به آبشار وجود دارد:

1- قبل از رسیدن به روستا لازم است از عرض رودخانه عبور کنید. در مواقع کم آبی به راحتی میشود از رودخانه عبور کرد. در هنگام پر آبی لازم است به آب بزنید. به خاطر داشته باشید هرچه به تنگه نزدیکتر شوید امکان عبور از رودخانه کمتر و خطرات آن بیشتر خواهد شد. اگر هوا رو به تاریکی میرود، میتوانید شب را در منزل یکی از روستائیان سپری کنید. از روستای شوی امتداد جوی آب را در پیش گیرید تا به تنگه برسید. بخش خطرناک سفر در این منطقه است که جهت تسهیل در عبور و مرور بخشی از کوه را سیم بکسل بسته اند تا جهت حمایت از آن استفاده کنید. هرچند تاکنون سقوط در این ناحیه گزارش نشده است. از این مکان حدود یک ساعت و نیم تا آبشار فاصله است.

2- هنگامی که به روستای شوی رسیدید، نیازی به عبور از رودخانه و نهایتاً سیم بکسل نیست. میتوانید مسیر خود را ادامه داده و از کوه سربه فلک کشیده مقابلتان صعود کنید. این سربالایی راه شما را از نظر مسافت دور خواهد کرد اما مسیری است که عشایر برای جابجایی احشام خود از آن استفاده میکنند. بنابراین خطر آن بسیار کمتر است.

یک حسن دیگر هم دارد. در مواقع پرآبی، در حالت اول شما لازم است دو بار از رودخانه عبور کنید تا به مقابل آبشار برسید. در روش دوم نیازی به عبور از رودخانه نیست. این مسیر برای آنهایی که اکیپ ناهمگون با تواناییهای مختلف دارند و یا افرادی که ترس از ارتفاع آزارشان میدهد مناسبتر است.

 امکانات رفاهی

* جاذبههای طبیعی ایران معمولاً فاقد امکانات رفاهی مناسب هستند. آبشار شوی فاقد هرگونه امکانات رفاهی است.

* رستوران و فروشگاه وجود ندارد.

* آبشار بلافاصله بعد از خروج از دل کوه ایجاد میشود و آب آن فاقد آلودگی میکروبی یا شیمیایی است. امکان اینکه برای چند روز با خودتان آب بیاورید ( به دلیل سنگینی بار ) وجود ندارد. اگر به شرب آب کاملاً بهداشتی اعتقاد دارید میتوانید آب را بجوشانید یا از قرصهای کلر استفاده کنید.

* سرویس بهداشتی وجود ندارد.

* آنتن دهی تلفن همراه وجود ندارد. سیستم تلفن ماهواره ای در روستای شوی موجود است اما معمولاً کار نمیکند. بعد از خروج از ایستگاه تله زنگ دیگر روی ارتباط تلفنی حساب نکنید.

* نزدیکترین روستا به آبشار، روستای شوی است که از آن عبور کرده اید و حدود دو ساعت با آبشار فاصله دارد اما متأسفانه اهالی روستا نمیتوانند امکانات قابل توجهی به شما ارائه دهند. اهالی روستا مردمانی خونگرم و بسیار مهربان هستند.

* فضای مناسب، وسیع، بدون شیب، مسطح و سایه برای اطراق کردن کم پیدا میشود.

* اگر قصد اقامت شبانه دارید، احتمال وجود جانوران وحشی را مد نظر داشته باشید. بقایای خون، خوراکیهای پخته شده یا سرخ کردنی (که در اطراف چادر خود پخش کرده اید) حیوانات را بیشتر به سمت شما هدایت خواهد کرد.

* هوا در فصل بهار کاملاً غیرقابل پیش بینی است. ممکن است بارندگی تند و سیل آسا شما را غافلگیر کند. توصیه میشود برای محافظت خودتان و چادر پلاستیک سبک و کم حجم همراه داشته باشد.

* احتمال دارد که اسباب و وسایل شما را دزد بزند. خصوصاً شب هنگام که شما در خواب عمیق هستید. اشیاء با ارزش خود را در کیسه خواب یا زیر سرتان قرار دهید. به خاطر داشته باشید که در این محل دورافتاده، کفشهای شما یکی از مهمترین وسایلی است که دارید.

* اگر وزن و حجم بار اجازه میدهد، حداقل هر دو نفر یک دمپایی سبک در کوله پشتی خود داشته باشید. دمپایی برای عبور از رودخانه، رفتن به زیر آبشار و جابجاییهای کوتاه بسیار مفید است.

* اقامت طولانی در کوهستان (بیش از چند ساعت) باعث آفتاب سوختگی خواهد شد. از کلاه یا کرم ضد آفتاب استفاده کنید.

* محلی برای دفع زباله وجود ندارد. زبالههای خود را دفن کنید. به حقوق آنهایی که پس از شما به طبیعت میآیند احترام بگذارید. همیشه کسانی هستند که به طبیعت احترام نمیگذارند. به عنوان یک کوهنورد، اگر زباله ای در اطراف شما مشاهده میشود، آنها را نیز با زبالههای خود دفن کنید.

* از شکستن شاخه درختان برای روشن کردن آتش شدیداً بپرهیزید. اگر حوصله کنید میتوانید تکههای کوچک چوب در امتداد رودخانه پیدا کنید. هرچند زغال یا کپسولهای کوچک وزن زیادی ندارند و حرارت متمرکز و بهتری را تأمین میکنند.

* از هنگامی که ایستگاه تله زنگ را ترک میکنید، جایی برای شارژ باطری دوربین عکاسی یا فیلمبرداری وجود ندارد. قبلاً پیش بینیهای لازم را تدارک ببینید.

* اتفاق هیچگاه خبر نمیکند. همراه داشتن داروهای ضروری و کمکهای اولیه ممکن است به دردتان بخورد.

بهترین زمان بازدید

آبشار شوی در شمال خوزستان واقع شده است و آب و هوای منطقه گرم است. تابستانها فصل مناسبی برای صعود به آبشار نیست. میزان آب آبشار کم خواهد شد، گزش حشرات آزاردهنده است و سبزی طبیعت کاهش مییابد. ماههای اسفند، فروردین و اردیبهشت برای صعود مناسب است. بهترین زمان بازدید از نیمه فروردین تا نیمه اردیبهشت ماه است. اگر میخواهید از تعطیلات پیوسته به آخر هفته استفاده کنید، خود را برای شلوغی مسیر، کمبود بلیط قطار و جای اطراق آماده کنید.

تماشای طبیعت بینالود در روستایی با كوههای آهكی

نزدیكی روستای آخلمد و به فاصله 17 كیلومتری جنوب غربی شهر چناران، دره و آبشاری وجود دارد كه منظرهای بینظیر از درختان و دیوارهای سنگی به همراه آبشاری بلند را پیش روی بینندگان میآورد. منطقه آخلمد و روستای آن از جاذبههای طبیعی چناران به حساب میآید و همه ساله از گوشه و كنار كشور برای بازدید و گردش به این منطقه سفر میكنند.

دره آخلمد، زیاد پهن و گسترده نیست و همین باعث شده تا تراكم گیاهان در آن بیشتر باشد و سرسبزی و طراوت خاصی به آن ببخشد. در كنار درختان و گیاهان طبیعی، تعداد زیادی از باغهای منطقه در این دره دیده میشود كه در فصلهای بهار و تابستان خانوادهها، گردشگران و مسافران را به سوی خود فرامیخواند.

پس از طی مسیر دره و باغها در انتهای دره، آبشاری وجود دارد كه بلند و زیباست و باشكوهی رویایی در بلندای كوه در جریان است. قابل توجه است كه بسیاری از مسافران و گردشگران برای سفر به شهرهای اطراف، كمی راه خود را تغییر داده تا از این آبشار زیبا دیدن كنند و سپس به سفر خود ادامه دهند.

منطقه آخلمد دارای چند آبشار فصلی و دو آبشار دائمی است كه آبشارهای فصلی تنها در فصلهای بارندگی جریان دارد و زیبایی منطقه را دوچندان كرده است.

یكی از آبشارهای دائمی كه كوچكتر است، نزدیك به دو كیلومتر از روستای آخلمد فاصله دارد. این آبشار 23 متر است كه در دل كوههای بینالود جای گرفته است. این منطقه بهعنوان تفرجگاهی برای مسافران و گردشگران شهرهای اطراف و نیز مسافران دیگر نقاط كشور به حساب میآید.

آب و هوای منطقه آخلمد بسیار خوب و معتدل است. در آخلمد از گرمای شدید تابستان یا سرمای تند زمستان خبری نیست و برای همین در همه فصلها آمادگی پذیرایی از گردشگران و بازدیدكنندگان و نیز علاقهمندان به طبیعت وجود دارد.

در نزدیكی این آبشار، آبشار دیگری وجود دارد كه بلندتر از این آبشار است و ارتفاع آن به 45 متر میرسد. چشمانداز هر دو آبشار بسیار زیبا و دلنشین است. در بین این آبشارها محلی باز و گسترده دیده میشود كه به تخت شاهعباس شهرت دارد. پس از آبشار بلندتر آخلمد، رودخانهای جریان دارد كه مسیر بسیار تنگ كوههای بلند و صاف اطراف را طی كرده و پس از گذر از درهای زیبا به رودخانه آخلمد میپیوندد. اهالی روستای آخلمد به این بخش، خانههای گلی میگویند.

كوههای این منطقه آهكی است و همین باعثشده تا در زیر آبشار حفرههای ژرف و دایرهای شكل ایجاد شود كه خود بسیار زیبا و شگفتانگیز است. در پای آبشارها حوضچههایی وجود دارد كه بسیار زلال و پرآب بوده ولی ژرفای آنها به طور دقیق مشخص نیست، پس بهتر است از پرش از بلندی به این حوضچهها خودداری کنید چرا كه بسیار خطرناك است.

منطقه آخلمد جدا از جاذبههای طبیعی بسیار زیبای آبشار، دره و كوههای سربه فلك كشیده، از سدی تاریخی نیز برخوردار است.

نزدیك به سه كیلومتری دهنه دره به سوی روستای آخلمد، سدی وجود دارد كه در تنگاتنگ دره آخلمد بنا شده و به نام سد بایسنقرمیرزا خوانده میشود. این سد در زمان شاهزاده غیاثالدین بایسنقر تیموری، فرزند شاهرخ و حاكم توس در نیمه اول سده نهم هجری، ساخته شده كه مصالح آن سنگ و ملات آهك بوده است. طول سد آخلمد حدود 252 متر است و پهنای دیوارهایش در بخشهای باریك دره به 14 متر و در بخش میانی 24 متر است. گونهای گل زیبا در نزدیكی آبشار و در مسیر پیادهروی بین آبشارها دیده میشود و در زبان فارسی به آن گل چشماری یا گل گچدوست گفته میشود. از دیگر گیاهان زیبا و قابل توجه این منطقه وجود گونهای هپاتیك (جگرواش) از نوع گیاهان خزهای است كه بر صخرهها و سنگهای نزدیك آبشارها دیده میشود.

آبشار سنگان، آبشاری است در نزدیکی روستای سنگان، در فاصلهٔ حدود ۲۰ کیلومتری شمال غرب تهران و در دامنههای قلهٔ پهنهحصار.

این آبشار، در زمستان با یخ زدن، شکلی بسیار زیبا به خود میگیرد.

دریای خَزَر یا دریای مازَندَران یا دریای کاسپین  (آذری: Xəzər dənizi , روسی: Каспийское море، قزاقی: Каспий теңізі، ترکمنی: Hazar deňizi) پهنهای آبی است که از جنوب به ایران، از شمال به روسیه، از غرب به روسیه و جمهوری آذربایجان و از شرق به جمهوریهای ترکمنستان و قزاقستان محدود میشود.

دریای خزر که گاهی بزرگترین دریاچه جهان و گاهی کوچکترین دریای خودکفای کره زمین طبقهبندی میشود، بزرگترین پهنه آبی محصور در خشکی است. طول آن حدود ۱۰۳۰ تا ۱۲۰۰ کیلومتر و عرض آن بین ۱۹۶ تا ۴۳۵ کیلومتر است. سطح دریای خزر پائینتر از سطح دریاهای آزاد است و اکنون (ابتدای سده بیستویکم) ۲۶٬۵ تا ۲۸ متر پایینتر از سطح دریا است. خط ساحلی دریا حدود ۷ هزار کیلومتر، مساحت آن ۳۷۱ تا ۳۸۶ هزار کیلومترمربع و حجم آب آن نیز ۷۸۷۰۰ کیلومترمکعب است. دریای خزر در گذشته بخشی از دریای تتیس بود که اقیانوس آرام را به اقیانوس اطلس متصل میکرد. از حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون سال پیش به تدریج راه این دریا ابتدا به اقیانوس آرام و سپس به اقیانوس اطلس بسته شد. قسمت شمالی این دریا بسیار کمعمق است به طوری که تنها نیم درصد آب دریا در یکچهارم شمالی دریا قرار دارد و عمق آن به طور میانگین کمتر از ۵ متر است. حدود ۱۳۰ رودخانه به این دریا میریزند که اکثر آنها از شمال غربی به دریا میپیوندند. بزرگترین آنها رود ولگا است که هر سال به طور میانگین ۲۴۱ کیلومترمربع آب را وارد دریای خزر میکند. رودهای کورا ۱۳، اترک ۸.۵، اورال ۸.۱ و سولاک ۴ کیلومتر مربع آب را سالانه وارد دریا میکنند. طبیعت بسته خزر آن را منزلگاه جانوران و گیاهان منحصر بهفردی کرده است اما در عین حال موجب شده تا در مقابل آلودگیهای کشاورزی و صنعتی و نفتی بسیار آسیبپذیر باشد. این دریا از نظر منابع نفت و گاز بسیار غنی است و ذخایر نفتی آن حدود ۱۷ تا ۳۵ میلیارد بشکه برآورد میشود. بخشی از نفت دریاچه که از میدان نفتی باکو پایتخت جمهوری آذربایجان برداشت میشود از طریق خط لوله باکو-تفلیس-جیهان به سواحل مدیترانه منتقل میشود.

از منابع مهم این دریا؛ ذخایر نفت و گاز موجود در زیر بستر دریا و همچنین انواع ماهیان خاویاری را میتوان نام برد.

نامها

مطابق بخشنامه دولتی سال ۱۳۸۱ نام رسمی دریای شمال ایران در مکاتبات فارسی دریای خزر و در مکاتبات خارجی Caspian Sea است. همانگونه که در مورد بسیاری دیگر از عوارض جغرافیایی جهان رایج است برای این دریا نیز نامهای متفاوتی در زمانهای گوناگون استفاده شدهاست. ولی «دریای هیركان» و «دریای كاسپی» از نظر تاریخی مطرح تر بوده است.

دریای هیرکان/ گرگان

نقشه ایالت ورکانه یا همان گرگان که شامل استانهای گیلان، مازندران و گلستان و دهستان (که شامل نواحی ای از ترکمنستان فعلی است) به انضمام دریای گرگان میباشد.

دریای گرگان یا دریای ورکانه نام این دریاچهٔ بزرگ در عهد هخامنشیان و همچنین اشکانیان است که در واقع یک ساتراپی (شهربانی یا در واقع استانداری امروزین) بودهاست. ورکانه نام پارسی آن و هیرکانیا ([Hyrcania]) نام یونانیش میباشد. این نامگذاری بدان جهت است که ورک به معنی گرگ در پارسی امروزین و ورکانه به معنی همان گرگان است و هیرکانیا گرگان بزرگترین و آبادترین شهر در اطراف آن دریا بود. نام یونانی آن هیرکانیا (Hyrcania) نامی علمی است که غربیان به جنگلها و ببرهای شمال ایران دادهاند. اعرابی که به تازگی به ایران تاخته بودند آن را دریای گرگان (بحر جرجان) مینامیدهاند.

دریای کاسپی

به باور عنایتالله رضا، در کتاب نام دریای شمال ایران، محتملترین نام امروز برای این دریا، دریای كاسپین است. کَسپین/کاسپین/کاسپیس/کاسپیش.... اصطلاحی است که در بسیاری از زبانهای غربی و حتی در زبان عبری برای دریایٔ شمال ایران به کار میبرند. کاسیان یا کاسیها مردمانی سفید پوست بودند که از هزاره دوم پیش از میلاد تا دوره ساسانی، مکتوبها واشارههایی به حضور آنها در شمال و غرب ایران وجود داردو بخشی از آنها به مرکز و غرب ایران و میان رودان (بین النهرین) مهاجرت نمودند، «کاسپین»، صفت وصفی یا نسبتی است برای «کاسپی» (فرانسوی/انگلیسی) و بطور کلی کاسپیناروپایی شده کاسی و کاسپی است. اگر بخواهیم بصورت مفرد با پسوند فارسی، آنرا تلفظ کنیم، به دلیل گرفتن «یای نسبت» باید«کاسی» و یا «کاسپی» بگوییم، همانگونه که بقیهٔ کشورها این دریای را با پسوند خود بیان میکنند. نام دریایٔ «کاسپی» در زبان یونانی Kaspia Thalassa، لاتینی Mare Caspium و در آلمانی Caspisches see در انگلیسی Caspian Sea است. بهطور کلی دو نام «هیرکانیها» و «کاسپی» قدیمی ترین نامهای این دریا هستند و آنهارا باید اساس گرفت.

دریای خزر

در هیچ یک از نوشتههای مؤلفان شرقی و غربی دوران پیش از اسلام نامی از «خزر» بر دریای شمال ایران دیده نشدهاست. در نوشتههای مؤلفین اسلامی، این دریا در کنار نامهای دیگر، خزر هم نامیده شدهاست. در آغاز سدهٔ هفتم میلادی قوم خزران در دشتهای سفلای رود تِرِکْ و رود ولگا و شمال قفقاز سکنی داشتند. به عبارت دیگر این قوم در بین شمالغربی این دریا و دریای سیاه سکونت داشتند. خزرها به همراه دیگر اقوام بیابانگرد شمال قفقاز، در زمان ساسانیان، بارها و بارها به سرزمین ایران میتاختند و پس از حضور کوتاه مدت خود معمولاً به دست سپاه ساسانی از مرزهای ایران بیرون رانده میشدند. این قوم همu200dواره با بیزانس بر ضد ایران همپیمان بود. بنای استحکامات بزرگی چون شهر دربند در شمال قفقاز در عهد ساسانیان، که برای جلوگیری از حملات خزران صورت گرفت، هنوز پا برجاست. و کوتاه سازی دست ایرانیان از این دریا برمیگردد. تا پیش از حمله عرب به قفقاز در اسناد دیده نشده این دریا را «دریای خزر» بنامند. اما این که خزران از ناحیه رود کورا قفقاز جنوبی را مورد حمله قرار میدادند این تصور را در ذهن فاتحان عرب ایجاد کرد که دریای شمال ایران را دریای خزر بنامند. دریاهای سیاه و آزوف هم در روزگار فعالیت خانات خزر، خزر نامیده شدهاند. 

دریای طبرستان

نقشه دریای خزر در نقشه ایران در دوره افشاریه

دریای طبرستان نام دیگری است که در منابع کهن آمدهاست. در اسنادی که در مؤسسات تاریخشناسی روسیه است آمده که نوجین زیس در قرن دوازدهم نوشتهاست که ایرانیان این دریا را قرنها دریای تبرستان میخواندند، ولی چون واژهٔ مازندران میان بومیان تبرستان جایگزین گشته، آن را دریاچهٔ مازندران(دریاچه مازندران! در این جمله ترجمه مشکوک است) میخوانند، علی رغم اینکه نام مازندران بسیار کهن است اما نام دریای مازندران برای اولین بار در دویست سال اخیر رایج شدهاست. نام دریای مازندران و دریای خزر در ۵۰ سال گذشته در رسانههای گروهی ایران رایج بوده و در سال ۱۳۶۱ دولت نام دریای مازندران را نام رسمی اعلام کرد. اما همچنان هر دو نام بطور متناوب بکار میرفت. دومین همایش همایش ژئوماتیک اردیبهشت ۱۳۸۲ سازمان نقشه برداری کشور دبیرخانه کمیته یکسان سازی نامهای جغرافیایی. مقاله"اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت پژوهشی در مورد دو نام خلیج فارس و خزر و چالشهای فراروی."

دریای مازندران

دریای شمال ایران ارتباطی با نام مازندران ندارد. این دریا هیچگاه در متون و آثار مورخان و جغرافی نگاران، مازندران نام نداشتهاست. ایرانیان تنها مردمی هستند که از ۱۳۱۶ این دریا را مازندران مینامند.

ویژگیها

این دریاچه با طول تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتر و عرض متوسط ۳۲۰ کیلومتر و مساحت ۴۳۸۰۰۰ کیلومتر مربع وحجم ۷۷۰۰۰۰ کیلومتر مکعب بزرگترین دریاچه جهان است. باریک ترین عرض آن ۲۲۰ کیلومتر بین شبه جزیره آبشوران و دماغه کواولی و عریض ترین بخش آن حدود ۵۴۵ کیلومتر در شمال آن قرار دارد، کم عمق ترین ناحیه این دریاچه ۲۵ متر در منطقه شمالی است و عمیق ترین مناطق در قسمت مرکزی و جنوبی واقع شدهاست که در بعضی از مناطق جنوبی ۹۰۰ الی ۱۰۰۰ متر عمق دارد، سواحل این دریاچه جمعاً ۶۳۷۹ کیلومتر است که حدود ۹۲۲ کیلومتر آن در خاک ایران واقع شدهاست و وسعت حوزة آبگیر آن ۳۷۳۳۰۰۰ کیلومتر مربع است که ۲۵۶۰۰۰ کیلومتر مربع آن در خاک ایران قرار دارد. این دریاچه ۲۸ متر پائین تر از سطح اقیانوسها است و بنا براین هیچگونه خروجی از این دریاچه وجود ندارد. ۸۱% آب ورودی خزر را رود عظیم ولگا تامین میکند. عمق آن از شمال به جنوب افزایش مییابد. میانگین ژرفای این دریاچه در ناحیه شمالی کمتر از ۱۰ متر، در بخش میانی بین ۱۸۰ تا ۷۸۸ متر و در بخش جنوبی که آبهای کناره ایران را تشکیل میدهد به ۹۶۰ تا ژرفای ۱۰۲۵ متری نیز در ناحیه جنوبی این دریاچه گزارش شدهاست. جهت جریان آب این دریاچه از سمت شمال غربی به جنوب شرقی است. دریای خزر از ۵۷۵ نوع گیاه، ۱۳۳۲ گونه جانور و ۸۵۰ نمونه ماهی برخوردار است. و ۹۰ درصد خاویار جهان از این دریای صید می شود. مهم ترین ویژگی اقتصادی خزر، نفت و گاز است نفت در خزر سال ۱۳۰۲ / ۱۹۲۳ در باکو کشف شد. ذخایر اثبات شده نفت در این دریای ۳۲ میلیارد بشکه میباشد و این یعنی حدود ۴ درصد از کل ذخایر نفت خاورمیانه. ذخایر احتمالی نفت این حوزه نیز در حدود ۱۶۳ میلیارد بشکه دیگر برآورد شدهاست. . عمق آن از شمال به جنوب افزایش مییابد. میانگین ژرفای این دریاچه در ناحیه شمالی کمتر از ۱۰ متر، در بخش میانی بین ۱۸۰ تا ۷۸۸ متر و در بخش جنوبی که آبهای کناره ایران را تشکیل میدهد به ۹۶۰ تا ۱۰۰۰ متر میرسد. تا ژرفای ۱۰۲۵ متری نیز در ناحیه جنوبی این دریاچه گزارش شدهاست.

جهت جریان آب این دریاچه از سمت شمال غربی به جنوب شرقی است. همین جهت جریان و ژرفای زیاد آب در کرانههای ایران که باعث کندی حرکت جریان میشود منجر به تجمع انواع آلودگیهای این دریاچه در سواحل ایران به میزانی بیش از کرانههای دیگر کشورها میشود.

این دریا، محیط زیست گرانبهاترین ماهیهای دنیا است. در بخش جنوبی دریای مازندران و رودخانههایی که به آن میریزند یعنی سواحل مربوط به ایران، ۷۸ گونه و زیرگونه ماهی یافت میشود. از مهمترین رودخانههایی که به این دریای میریزد میتوان از سپید رود و پیلورود (رود بزرگ) و هراز نام برد. دریای مازندران یکی از بومشناختهای آبی جهان است که محیطی مناسب برای زندگی و رشد مرغوبترین ماهیهای خاویاری جهان است. ۹۰ درصد صید ماهیان خاویاری مختص به این دریای است. .

مناقشات بین المللی

مناقشات راجع به میزان مالکیت این دریای بین کشورهای هم جوار، در طول دو دهه گذشته جریان دارد. کشورهای هم جوار شامل ایران، آذربایجان، ترکمنستان، روسیه، وقزاقستان هستند. سه مساله اصلی در این مناقشات، منابع (نفت و گاز)، تحدید حدود آبی سطح و بستر دریا و سهم ماهیگیری این کشورها است.

حمل و نقل

دریای اریترا+ خلیج فارس+ دریای خزر

دریای کاسپی قرار است مسیر ترانزیت شمال اروپا و آسیا با جنوب قرار گرفته و یکی از محورهای کریدور شمال-جنوب باشد. این دریاچه همچنین از طریق رود ولگا و کانال کانال ولگا-دن به آبهای آزاد متصل شده است.

رژیم حقوقی

یکی از مهم ترین مسائل دریای خزر که پس از فروپاشی شوروی، ظهور و بروز بیشتری پیدا کرد، ضرورت تعیین رژیم حقوقی خزر جدید آن است. قبل از این، وضعیت حقوقی دریای خزر به وسیلهٔ معاهدات ۱۲۰۷ / ۱۸۲۸، ۱۳۰۰ / ۱۹۲۱ و ۱۳۱۹ / ۱۹۴۰ میان ایران و شوروی سابق، مشخص شده بود. بدین گونه که ایران براساس قرارداد ترکمان چای (۱۲۰۷ / ۱۸۲۸) از داشتن نیروی دریایی در دریای خزر محروم شده بود. .اما در عهدنامه مودت و دوستی (۱۳۰۰/ ۱۹۲۱) به تساوی، به ایران و شوروی حق کشتی رانی جنگی و غیر آن داده شده و در قرارداد بازرگانی و دریانوردی (۱۳۱۹ / ۱۹۴۰) جزئیات رژیم دریانوردی مشخص گردید. این معاهدات، هیچ اشارهای به چگونگی استفاده از منابع بستر دریا را مطرح نمیکنند، در سال ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱روسیه با قزاقستان و سپس با آذربایجان پروتکل دو جانبهای را امضاء کرد که با وصل کردن دو سر نقاط ساحلی این دو کشورعملا حدود ۲۷ درصد دریا سهم قزاقستان و حدود ۱۹ درصد دریا سهم روسیه میگردد. سهمی حدود ۱۸ درصد هم با همین فرمول برای آذربایجان در نظر گرفته شده ودرواقع ۶۴ درصد بستر دریا را این سه کشورمیان خود تقسیم کردهاند اما ایران و ترکمنستان این نوع تقسیم بندی دو جانبه را برسمیت نپذیرفتهاند و نظام تقسیم دریا را غیر قابل قبول میدانند. .

منابع دریای خزر

پژوهشها نشان میدهد حجم ذخایر تخمین زده شده نفتی در دریای خزر حدوداً برابر با ۵۰ میلیارد بشکه و ذخایر گاز طبیعی تایید شده هم برابر با ۲۵۷ هزار میلیارد فوت مکعب بودهاست. که این ارقام ۴٪ از ذخایر گاز و نفت دنیا را تشکیل میدهد. پیش بینی میشود با ادامه فعالیتهای اکتشافی، ظرفیت بهره برداری نفت این منطقه ۱۸۴ میلیارد بشکه و ظرفیت برداشت گاز از آن هم ۲۹۳ هزار میلیارد فوت مکعب افزوده شود.

همچنین ۹۰ درصد خاویار جهان از این دریای صید می شود. اما صید بی رویه این ماهی سبب گشتهاست که بنابر گفته دانشمندان ۹۰ درصد از تعداد این ماهیان در یک قرن اخیر کاسته شود.

آلودگی

آلودگی معضلی جدی و خطرناک برای این دریای پهناور میباشد به طوری که با ورود سالیانه ۱۲۲ هزار و ۳۵۰ تن آلودگی از کشورهای حاشیهٔ دریایٔ خزر به ویژه آلودگی ناشی از عملیات اکشتاف و استخراج نفت، محیط این دریا را آلوده کرده و گونههای زیستی این دریا را در معرض خطر جدی قرار دادهاست.

دگرگونیهای حجم و سطح آب دریا در گذشته

دریای خزر امروزی باقی مانده دریایی است پهناور که از دریای سیاه تا دریاچه آرال گسترش داشته. این دریاچه در گذشته چند بار بخاطر رشد حجم دوباره به دریای سیاه و دریاچه آرال وصل شده. چنین حالتی آخرین بار پس از اتمام عصر یخ انجام شد و دریای خزر به دریای سیاه وصل شد. دریای خزر هرگز با اقیانوسها مرتبط نبوده زیرا هنگام اتحاد با دریای سیاه، این دریا به اقیانوس متصل نبوده.

دریای خزر از اوایل قرن بیستم تا دهه هشتاد حجم کلانی را از دست داد. مساحت دریا در اوایل قرن بیستم ۴۲۰٫۰۰۰ کیلومتر مربع بود. بین سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۱ میلادی (۱۳۰۹ تا ۱۳۲۰ خورشیدی) و ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۷ (۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶) سطح آب با سرعت بیش از ۱۶ سانتی متر در سال عقب نشینی کرد زیرا برداشت آب از رودخانههای تغذیه کننده دریا بسیار زیاد بود و آب ورودی نمیتوانست حجم تبخیری را جایگزین کند. از سال ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۴ میلادی (۱۳۵۷ تا ۱۳۷۳ خورشیدی) سطح آب دوباره سریعا رو به رشد گذاشت و ارتفاع آب سالانه بین ۵ تا ۴۰ سانتی متر بالا آمد، بطوری که آب بین ۵ تا ۲۵ کیلومتر به داخل خشکی نفوذ کرد و دو میلیون هکتار زمین نویافته زیر آب رفت. امروزه سطح آب هنوز در حال رشد است و دانشمندان، از جمله «گ. تیتارنکو» علت آنرا نه رشد حجم آب بلکه رشد زمین دریا میدانند. تیتارنکو تخمین میزند که این رشد تا ۲۰۰ سال آینده ادامه خواهد داشت و احتمال دارد تا نیمه دوم قرن بیست و یکم سطح آب ۴۰ متر رشد کند. این امر کشورهای ساحلی را برآن داشته که کمتر در نزدیکی ساحل دریا سرمایه گذاری کنند. ایجاد صنایع استخراج نفت، گاز و پتروشیمی کنار این دریا ریسک بزرگی محسوب میشود.

• دریای خزر

  برچسب: نویسنده: Nimarya تاريخ: چهارشنبه 16 اسفند 1391 ساعت: 11:41

میدان آزادی

عکسی از میدان آزادی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران

میدان آزادی در قسمت غربی تهران قرار گرفتهاست و مسافرانی که از بزرگراه شهید لشگری به تهران وارد میشوند، به عنوان اولین نماد شهری این میدان و بنای مخصوص آن را مورد توجه قرار میدهند.

این میدان که قبل از انقلاب ۱۳۵۷ ایران میدان شهیاد نام داشت، به صورت بیضی ساخته شدهاست که در مرکز آن برج آزادی قرار گرفتهاست و در حاشیهی آن دو مسیر اتومبیلرو که در بعضی قسمتها به صورت دو طبقه ساختهشدهاست، قرار گرفتهاست. بین بنای برج آزادی و مسیرهای اطراف میدان نیز باغچههای چمنکاری شده به صورت شش ضلعی ساخته شدهاست.

میدان آزادی با مساحت ۵۰٬۰۰۰ مترمربع پس از میدان نقش جهان با مساحت ۸۹٬۶۰۰ مترمربع، بزرگترین میدان ایران است و برج آزادی با ارتفاع چهل و هشت متر، که یکی از نمادهای تهران است، در آن قرار دارد.

برج آزادی یا شهیاد، در زمان سلطنت محمد رضا شاه پهلوی به عنوان نماد پایتخت ساخته شد. طراح میدان شهیاد مهندس حسین امانت بود. بر پایه نظرسنجی های انجام شده اکثریت شهروندان تهرانی برج آزادی را به عنوان نماد شهر تهران معرفی کرده اند. همچنین بر اساس همین نظرسنجی میدان آزادی، پس از موزه ها و کاخ ها، سومین جایی است که شهروندان تهرانی برای معرفی به بازدیدکنندگان خارجی دارای اولویت می دانند. 

از سال ۱۳۵۲ هجری شمسی تا سال ۱۳۵۷ اسکناس های دویست ریالی ایران با تصویری از این برج چاپ و نشر می شد.

برج آزادی، نماد تهران

کلیسای هوانس.

کلیسای هوانس مقدس یکی از کلیساهای ارامنهٔ کاتولیک است و نام آن برگرفته از اسم یکی از حواریون عیسی بهنام یوحنا که ارامنه به آن «هوانس» میگویند، گرفته شدهاست. این کلیسا در داخل شهر مراغه واقع شده و تنها کلیسای موجود در این شهر است.

کلیسای هوانس مراغه در دوران حکومت ایلخانان مغول از موقعیت خاصی برخوردار بودهاست؛ ولی در زمان حاضر این کلیسا بهدلیل مهاجرت ارامنه به تهران و شهرهای دیگر، عملاً بدون استفاده باقی ماندهاست.

کلیسای هوانس شامل سه بخش محل اسکان اسقف اعظم، مدرسه و روشنکردن شمع وعود است که برخلاف عرف رایج در کلیساسازی، دارای پلان مربع القاعده میباشد. مدخل این کلیسا در ضلع غربی و ورود به داخل آن از طریق درگاه زیر تاق گنبدی صورت میگیرد. سردر ورودی کلیسا دارای گنبد رک هرمی با روکش شیروانی است و ناقوس کلیسا نیز در این محل واقع شدهاست.

فضای اصلی کلیسا مستطیلیشکل است که عبادتگاه یا محراب در ضلع شرقی آن واقع شده و مرکب از سه تاقنما با قوس جناغی میباشد. تاقنمای میانی از دو تاقنمای طرفین بزرگتر بوده و در داخل این تاقنما دو پنجرهٔ مستطیلشکل وجود دارد که با شیشههای الوان مزیین شدهاند. تاقنمای میانی دارای تاق جناغی و تاقنماهای طرفین دارای گنبد کوچکی میباشند.

در ضلع شمالی و جنوبی برروی دیوارها و تاقچهها، نغولهای کمعمقی جهت عرضهٔ عکسهای یادبود تعبیه شدهاند. نور داخل کلیسا از درب ورودی و پنجرههای کوچک ضلع شرقی و شمالی و جنوبی تامین میگردد. در ضلع غربی حیاط یک سری ساختمان یکطبقه احداث شده که در گذشته مورد استفاده بودهاند؛ ولی براثر گذشت زمان متروک گشته و هماکنون در حال مرمتاند. اتاقهای مخروبهٔ دیگری نیز در اطراف حیاط دیده میشود که مسکن افراد کمبضاعت بودهاند.

ارگ در زمان قاجار.

ارگ در حال بازسازی.

نمای پشت ارگ در حال بازسازی.

ارگ تبریز (علیشاه) نام یک بنای تاریخی در تبریز است. سبک معماری این بنا به شیوه آذری و معمار آن استاد فلکی تبریزی ذکر شدهاست.

این ارگ یکی از بلندترین دیوارهای تاریخی کشور و نماد شهر تبریز است. این ارگ در مرکز شهر تبریز، در ضلع جنوبی تقاطع خیابان امام خمینی و فردوسی قرار دارد و امروزه فضای پیرامون آن برای برگزاری نماز جمعه مورد استفاده قرار میگیرد و مصلای بزرگ تبریز در این مکان احداث شدهاست.

ارگ تبریز توسط خواجه تاجالدین علیشاه بنا شدهاست. این بنا براثر زمینلرزه و گذر زمان تا حدودی تخریب شدهاست. در محوطهٔ ارگ، آثار تاریخی ارزشمندی همچون «مدرسهٔ نجات» که بهعنوان یکی از نخستین مدارس ایران بهشمار میرفت و نیز «سالن تئاتر شیر و خورشید» قرار داشت که پس از شروع برنامهٔ تخریب و تبدیل ارگ تبریز به مصلای بزرگ تبریز از سال ۱۳۶۰ و در زمان امامت جمعهٔ آیتالله ملکوتی، بخش اعظمی از ارگ توسط جهاد سازندگی با بولدوزر و مواد منفجره ویران شدهاست.

ارگ تبریز و محوطهٔ باستانی آن در ۱۵ دی ۱۳۱۰ خورشیدی به شمارهٔ ۱۷۰ در فهرست آثار ملی ایران بهثبت رسیدهاست و نقشهٔ حریم استحفاظی قانونی و ظوابط حفاظتی آن در نشست ۲۹ خرداد ۱۳۵۷ شورای حفاظت آثار تاریخی ادارهٔ کل حفاظت آثار تاریخی مشخص و مورد تأیید اعضا قرار گرفتهاست.

امروزه تنها بخشی از دیوارهای عظیم و محراب بسیار بلند شبستان جنوبی این مسجد برجای ماندهاست که خود موید شکوه و آبادانی آن در گذشتهاست. دیوارهای موجود در حقیقت تشکیلدهندهٔ ایوان تاقپوش و حمال تاقی استوانهای عظیمی بودهاست که فضای بهوجودآمده بهعنوان شبستان و عنصبر اصلی مسجد علیشاه بهشمار میرفتهاست. بقایای موجود بنا، حکایت از یک ایوان بهعرض ۳۰٬۱۵ متر و جرز و دیواهای کناری به ضخامت ۱۰٬۴۰ متر و پیها و فونداسیونی ژرف و حجیم متناسب سازههای فوقانی و ارتفاع احتمالی بنا تا خط آغاز طاق استوانهای ۲۵ متر (البته دقت رد تناسب سازههای اثر ۳۶ متر صحیح بهنظر میرسد) بودهاست.

حمدالله مستوفی

شاردن

شفیع جوادی

مجله هنر و مردم

احمد کسروی

بیتالله جمالی

ارگ علیشاه * مربوط به دوره مغول است و در تبریز، خیابان امام، جنب خیابان طالقانی واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۳۱۰/۱۰/۱۵ با شمارهٔ ثبت ۱۷۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست.

علیاکبر سرفراز

آسیابخرابه به ترکی خارابا دییرمان یکی از مکانهای دیدنی و گردشگری استان آذربایجان شرقی میباشد که در شهرستان جلفا و در چند کیلومتری مرز ایران با جمهوری آذربایجان واقع شده است.

پیشینه

آسیابخرابه، آسیابی آبی بوده است که سالها پیش مورد استفاده مردم منطقه میگرفت ولی هماکنون به دلیل تخریب قسمتهای عمده آن کاربردی ندارد و به همین دلیل به «آسیابخرابه» شهرت یافته است. ارتفاع آسیاب ۱۰ متر و مساحت محوطه پایینی آن ۲۰۰ متر مربع است. 

ویژگیهای طبیعی

آسیابخرابه شامل آبشارهای کوچک و بزرگ میباشد که از بالای کوه به سمت پایین آن سرازیر میشود. آب این آبشارها از چشمههای متعدد موجود در بالای آسیاب که از کوه کیامکی سرچشمه میگیرد، تامین میگردد. سطح دیوارههای آبشار از خزهها و سایر گیاهان آبزی پوشیده شده است به طوری که منظرهای زیبا به وجود آمده است.

قسمتی از آبشار

بذ یا بذین (شاید نام ۲ مکان باشد) به ناحیه کوهستانی (کورَ) در آذربایجان گفته میشود که محل قلعه و پایگاه بابک خرمدین در طی شورش علیه خلافت عباسی (۸۱۶ تا ۸۳۷ میلادی) بوده است.این قلعه اقامتگاه و مرکز فرماندهی بابک خرمدین در طی شورش علیه خلافت عباسی بوده است. 

در نوشتار مورخین اسلامی

ابنخردادبه، بذ را رستاقی در آذربایجان نوشته و شهر بذ را «مدینة بابک» نامیده است . طبری، بذ را قریه و شهری در حدود اردبیل نوشته است . مطهربن طاهر مقدسی آن را شهری با دیوارهای استوار خوانده است . ابن ندیم از آنجا به عنوان سرزمینی کوهستانی یاد کرده است . یاقوت آن را کورهای میان آذربایجان و اران نوشته است. مسعودی، بذ را به صیغة تثنیه، بذین نامیده که در کنار رود ارس واقع بوده است. وی در جایی بذین را ناحیه و کوهی در آذربایجان دانسته، در جای دیگر آن را در آذربایجان و اران نوشته است. ابن عبدالمنعم نیز کوه بذین را در اران دانسته است ابودُلَف و یاقوت ذکر کرده اند که آب و هوای قلعه بذ ابری و مهآلود است

بذین

نمایی از قلعه بابک

عنوان بذین موجب بروز این اندیشه شد که گویا دو بذ، یکی در جنوب و دیگری در شمال رود ارس وجود داشته است. برخی از محققان بذین را در آذربایجان، اران و بیلقان پنداشتهاند، حال آنکه بیشتر محققان، بذ را جایی در سرزمین اردبیل دانستهاند.یعقوبی مینویسد که ابوجعفر (منصور خلیفة عباسی)، یزید بن حاتم مهلبی را والی آذربایجان قرار داد و یزید، یمنیها را از بصره به آنجا گسیل داشت و روادبن مثنی ازدی را در تبریز تا بذ فرود آورد . اما از نوشتة دینوری به سهولت میتوان دریافت که بذ در جنوب رود ارس واقع بوده است. وی مینویسد که بابک در بذ به مقابلة افشین شتافت، ولی چون دید لشکریان افشین او را از هر سو احاطه کرده و راهها را بر او بستهاند، از رود ارس گذشت و به جانب ارمنستان رفت. مینورسکی بذین را ناحیهای در آذربایجان نامیده که در جنوب رود ارس نهاده شده است. وی ارس را رودی دانسته که از میان بذین در آذربایجان و کوه ابوموسی درخاک اران میگذرد

جغرافیا

نمایی از قلعه بابک

این منطقه بین آذربایجان و اران، نزدیک به رود ارس قرار دارد.سعید نفیسی نه تنها ناحیه، بلکه شهر و کوهستان بذ یا بذین را در مشرق دشت مغان نزدیک ناحیه طالش کنونی و در مجاورت کرانه غربی دریای مازندران نوشته است. این شهر در ۲۱ فرسنگی اردبیل بر بلندی کوهی واقع بود که بقایای دژ بذ یا قلعة جمهور ( به احتمال مأخوذ از کوههای جمهور) در آنجا قرار داشته است. کسروی محل شهر بذ را در جنوب رود ارس در قراچه داغ کنونی و شمال شهر اهر، اندکی مایل به شرق دانسته است. این نظر بعدها مورد تأیید باستانشناسان قرار گرفت و معلوم شد که قلعه جمهور در ۵۰ کیلومتری شمال شهرستان اهر و در ارتفاعات غربی شاخهای از رود بزرگ قرهسو در ۳ کیلومتری جنوب غربی کلیبر واقع است. بنای قلعه جمهور یا دژ بذ شامل قلعه و قصر، بر فراز قلهای به ارتفاع بیش از ۲۳۰۰ تا ۲۶۰۰ متر است که اطراف آن را درههایی به عمق ۴۰۰ تا ۶۰۰ متر فرا گرفته است. تنها از یک راه تنگ و دشوار میتوان به این قلعه راه یافت

راه دسترسی به قلعه از سه طرف می باشد:.

1– مسیر قلعه درهسی که در جنوب قلعه واقع شده است و صعب العبور میباشد.

2– مسیر هتل بابک که کمی بالاتر از روستای شجاعآباد است.

3– مسیر ییلاق که ۱/۵ کیلومتر از مسیر را میتوان با اتومبیل طی کرد که نسبت به دو مسیر قبلی بهتر است.

مشخصات ظاهری قلعه

Babak Fort - قلعه بابک

قبل از این که به دروازه قلعه برسیم از معبری عبور می کنیم، این معبر به صورت دالانی است و فقط گنجایش عبور برای یک نفر را دارد و دو نفر به سختی از آن می توانند بگذرند. معبر در فاصله دویست متری دروازه قلعه و مقابل آن واقع است. ورود هر تازه وارد سپاهی و غیره، کوهبانیهها راکه در دو برج طرفین دروازه موضع داشتهاند متوجه میکرده است. جایگاه کوهبانیهها در بلندی واقع است و بنابر این به هر چیز و هر کس تسلط کامل داشتهاند. این برجها یکی مخروطی و دیگری مدور واستوانهای از سنگهای تراشیده با ملاط ساروج استوار ساخته شدهاند. باروها که از نوعی سنگ خارا ساخته شده تمام درزهای کوهستان را بسته است. برای نفوذ به داخل بنا بایستی حتما از دروازه گذشت و از کوهستان راهی برای ورود وجود ندارد. نزدیک شدن وسایل قلعه کوب، منجنیق و آتش افکن به این قلعه تقریبا ناممکن بود.

بنای دژ که دو طبقه و سه طبقه است که پس از ورودی قرار گرفته است و پس از آن تالار اصلی وجود دارد که اطراف آن را هفت اطاق فرا گرفته است، اطاقهایی که به تالار مرکزی راه دارند. در قسمت شرقی دژ تاسیسات دیگری مرکب از اطاقها و آب انبارها ساخته شده است. سقف آب انبارها با طاق جناغی و گهوارهای استوار شدهاند. محوطه داخلی آنها نیز به وسیله نوعی ساروج غیر قابل نفوذ گردیده و به هنگام زمستان از برف و باران پر شده و در تابستان و هنگام مضایق و محاصرهها از آب آنها استفاده میشد. در سمت شمال غربی دژ پلکانهایی سرتاسری وجود داشته که اکنون ویران شده و قسمتهایی از آن بیرون خاک است و تنها راه صعود به بخشهای مرتفعتر بناست. 

تاریخچه

از جغرافیای تاریخی بذ، در دوره پیش از اسلام، اطلاع چندانی در دست نیست، ظاهراً در دوره هخامنشیان کادوسیها، از اقوام ساکن کرانههای جنوب غربی دریای خزر، در آنجا زندگی میکردهاند و جنگهایی نیز با هخامنشیان داشتهاند. کسروی می گوید که کادوسیها همان قوم طالشاند. از آن به بعد، تا قرن هشتم، از بذ اطلاعی در دست نیست . در این قرن، حمدالله مستوفی درباره اهالی کلیبر، که نزدیک بذ بودهاند، مینویسد: «مردمش از ترک و طالش ممزوجاند». در اوایل دوره اسلامی ، بذ به منطقهای گفته میشد که در قسمتی از قرهباغ ـ یا درست تر قره جه داغ ـ آذربایجان قرار داشت و از شمال به رود ارس، از مشرق به قسمت سفلای رود قره سو و دشت مغان و از جنوب به ناحیة اهر ( در دوره اسلامی به اهر، مَیْمَذ می گفتند و مرکز آن نیز اهر بود)، و از مغرب به رود کلیبر محدود می شد. بذ از لحاظ جغرافیایی تقریباً منطقهای بسته بود. امروزه، رودهای قره سو و سَلین چای و کلیبر و ارس آن را از شمال و مشرق و مغرب مسدود می کنند و از جنوب نیز کوههای شِیوَر آن را دربرگرفته است. رسیدن به منطقه هشتادسر تنها از دره رودهای اهر و قوری چای و کجرود امکان دارد. راه عمده این منطقه ییلاقی، که محل دامداری است، به دشت مغان (منطقة قشلاقی )، تنها از شیارهای گرانکوه هشته سر و از کنار مسیر رودهایی است که از مشرق آن به رود قره سو می ریزد. بذ از شمال و شمال غربی به رود ارس ، و از کرانه های جنگلی رودهای سلین چای و کلیبر به مناطق غربی راه داشت . امروز نیز این منطقه با جادهای که از کنارههای رود سلین چای میگذرد، به کرانههای جنوبی رود ارس می پیوندد. از مآخذ تاریخی چنین برمی آید که قلمرو سیاسی بابک بارها گستردهتر از جغرافیای تاریخی بذ بوده است و بذ بیشتر به درههای شمالی گرانکوه هشته سر و قلعه های آن ، بویژه به باروها و دهکدههای واقع در آن ، گفته میشد.

این قلعه در ۹ رمضان ۲۲۲ ه ق/۱۵ آگوست ۸۳۷ بدست نیرویهای افشین فتح و ویران شد. بذ در اشعار شاعران عرب همچون حسین بن ضحاک باهلی، ابو تمام و بُحتری ذکر و توصیف شده است. ابودلف مسعر بن مهلهل خزرجی خرمدینها را نیمه قرن ۴ ه ق/ ۱۰ م در بذ دیده بود که به انتظار مهدی بودهاند.

جاذبههای گردشگری

این قلعه باستانی توسط جنگل ارسباران احاطه شده است و به علت وجود زیباییهای طبیعی و ویژگیهای تاریخی قلعه بابک از مکانهای دیدنی استان آذربایجان شرقی میباشد که سالیانه علاقهمندان بسیاری را رهسپار این منطقه میکند.

قلعه بابک در مرکز تصویر و کوهها و جنگل اطراف آن

غار کبوتر (هامپوییل) یکی از غارهای استان آذربایجان شرقی است که در ۸ کیلومتری جنوب شرق شهر مراغه و در نزدیکی روستای گشایش واقع شدهاست. در ابتدای ورودی غار میدان بزرگی وجود دارد که سقف آن لانهٔ کبوتران است. پس از تونل کمارتغاعی که در سمت راست قرار دارد، میدان نسبتاً بزرگ دیگری نیز وجود دارد. در این میدان چهار حلقه چاه به عمق تقریبی ۱۰ تا ۱۲ متر وجود دارد که همهٔ آنها به یک میدان بزرگ در اعماق زمین منتهی میشوند. در این میدان صخرههای بزرگی دیده میشود که تا خردادماه بهدلیل ریزش آبهای زیرزمینی سطح آنها لغزنده بوده و عبور از آنها احتیاط زیادی را میطلبد. سپس این میدان بزرگ به اتاقهای بزگ و در نهایت به تونلهای باریکی ختم میشود. در سقف اتاقها صدها خفاش بهحال آویزان دیده میشوند که با هماهنگی خاصی بهطور موزون در نوسانند. رسوبات آهکی متعددی طی میلونها سال تشکیل یافته و مناظر زیبایی بهوجود آوردهاند. تاکنون هیچکس نتوانسته به انتهای این غارها دسترسی پیدا کند.

غار «سَهولان» (کردی : Sehollan) در روستای سهولان، ۴۲ کیلومتری جنوب شرقی مهاباد در استان آذربایجان غربی واقع شدهاست. ارتفاع سقف غار تا سطح دریاچه آن به ۵۰ متر میرسد و عمق آب در برخی جاها به ۳۰ متر میرسد. اختلاف دمای درون و بیرون غار بین ۱۰ الی ۱۵ درجهاست.

سهولان به زبان کردی به معنی یخبندان است و مردم محلی غار را «کونه کوتر» یعنی لانه کبوتر نیز مینامند. دلیل این نامگذاری وجود تعداد زیادی لانه کبوتر درون غار است.

این غار در فهرست آثار طبیعی ملی ایران قرار دارد.

مشخصات غار سهولان